Rác thải y tế tràn ngập – Ai đang chịu trách nhiệm?

Rác thải y tế – đặc biệt là rác thải nguy hại – đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất của công tác bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng hiện nay. Khi ngành y tế không ngừng mở rộng quy mô, số lượng bệnh viện, phòng khám, trạm y tế tăng nhanh, lượng rác thải phát sinh mỗi ngày cũng tăng theo cấp số nhân. Vấn đề không còn nằm ở khâu “thu gom và xử lý” đơn thuần, mà đã trở thành bài toán quản lý tổng thể đòi hỏi tầm nhìn chiến lược, công nghệ hiện đại và sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành.

Áp lực ngày càng lớn từ “núi rác” y tế

Theo thống kê của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam phát sinh hàng trăm nghìn tấn rác thải y tế, trong đó có tới 20–25% là rác thải nguy hại chứa mầm bệnh, hóa chất độc hại, vật sắc nhọn… Nhiều cơ sở y tế tuyến huyện, xã vẫn còn gặp khó khăn trong khâu phân loại, lưu giữ và xử lý. Thực tế ghi nhận, vẫn còn tình trạng rác thải y tế lẫn trong rác sinh hoạt, hoặc bị đốt bằng lò thủ công không đạt chuẩn, gây phát tán khí độc dioxin, furan – những “sát thủ thầm lặng” đối với sức khỏe con người.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là “làm sạch rác” mà còn là kiểm soát toàn bộ vòng đời của rác thải y tế – từ nguồn phát sinh đến khâu vận chuyển, xử lý, tái chế – theo hướng an toàn, bền vững và minh bạch.

Cần sự thay đổi từ gốc – phân loại và quản lý tại nguồn

Muốn kiểm soát hiệu quả, phải bắt đầu từ phân loại rác thải y tế tại nguồn. Đây là “chìa khóa vàng” giúp giảm áp lực cho khâu xử lý và tối ưu hóa chi phí. Nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức đã triển khai quy trình giám sát rác y tế khép kín: mỗi túi rác đều có mã QR truy xuất nguồn gốc, từ đó hạn chế tối đa rủi ro lây nhiễm chéo.

Tại Việt Nam, một số bệnh viện lớn đã thí điểm áp dụng hệ thống quản lý rác thải bằng phần mềm điện tử, gắn mã định danh cho từng loại rác, giúp giám sát tự động và cảnh báo sớm nếu có sai lệch trong quá trình thu gom – vận chuyển. Tuy nhiên, để nhân rộng, cần có sự chuẩn hóa quy trình, đào tạo nhân lực và tăng cường kiểm tra, giám sát từ các cơ quan chức năng.

Công nghệ xử lý hiện đại – Hướng đi tất yếu

Một hướng đi được nhiều địa phương quan tâm hiện nay là đầu tư công nghệ xử lý rác thải y tế tiên tiến. Thay vì đốt thủ công, công nghệ hấp tiệt trùng bằng hơi nước, vi sóng, hoặc đốt bằng lò công nghệ cao có hệ thống lọc khí đạt chuẩn châu Âu đang được khuyến khích áp dụng.

Nhiều doanh nghiệp môi trường trong nước, tiêu biểu như Tập đoàn Công nghệ T-TECH Việt Nam, đã nghiên cứu và phát triển lò đốt rác y tế hiện đại, tích hợp hệ thống kiểm soát khí thải tự động, đáp ứng tiêu chuẩn QCVN 02:2012/BTNMT. Công nghệ này không chỉ giúp tiêu hủy triệt để rác thải nguy hại mà còn giảm phát tán chất độc, tiết kiệm năng lượng và có thể tái sử dụng nhiệt dư cho các mục đích khác.

Hướng tới mô hình quản lý rác thải y tế bền vững

Muốn tiến tới mục tiêu “bệnh viện xanh – an toàn – không rác thải”, cần có một chiến lược tổng thể với sự tham gia của cả hệ thống. Bộ Y tế, Bộ Tài nguyên & Môi trường và chính quyền địa phương cần cùng xây dựng quy hoạch mạng lưới xử lý rác y tế theo vùng, đảm bảo đồng bộ giữa hạ tầng, công nghệ và cơ chế giám sát.

Bên cạnh đó, nguồn vốn đầu tư xanh từ các quỹ môi trường, ODA hay doanh nghiệp tư nhân cần được khuyến khích để hỗ trợ các cơ sở y tế nâng cấp thiết bị, ứng dụng công nghệ số trong quản lý rác. Và quan trọng hơn hết là nâng cao ý thức, trách nhiệm của đội ngũ y tế – những người trực tiếp tạo ra và xử lý rác mỗi ngày.

Kiểm soát rác thải y tế không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Một hệ thống quản lý rác thải bền vững chỉ có thể hình thành khi có sự đồng hành của công nghệ, chính sách và con người. Khi rác y tế được xử lý đúng cách, môi trường được bảo vệ, sức khỏe cộng đồng được đảm bảo – đó mới chính là thước đo của một nền y tế hiện đại và nhân văn.