Miếng bánh tỷ đô từ rác công nghiệp: Cuộc đua ngầm của những ‘ông lớn’ – Ai đang thật sự chiếm lĩnh thị trường?”

Mỗi năm Việt Nam thải ra hàng chục triệu tấn chất thải công nghiệp – một “mỏ vàng đen” đúng nghĩa trong kỷ nguyên kinh tế tuần hoàn. Nhưng phía sau những nhà máy xử lý hiện đại là một cuộc cạnh tranh âm thầm, nơi chỉ một số ít doanh nghiệp đang nắm giữ “quyền lực xử lý rác”. Vậy ai đang chiếm lĩnh thị trường này – và liệu cuộc chơi có thực sự minh bạch?

Thị trường khổng lồ nhưng “chưa được chia đều”

Việt Nam đang bước vào giai đoạn bùng nổ chất thải công nghiệp khi tốc độ công nghiệp hóa tăng mạnh. Mỗi năm, cả nước phát sinh khoảng 25 triệu tấn rác thải công nghiệp, trong đó một phần lớn là chất thải nguy hại cần xử lý nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ:

• Chỉ khoảng 22% cơ sở xử lý đạt chuẩn
• Tỷ lệ tái chế mới đạt khoảng 30%
• Chi phí xử lý cao, dao động 1,5 – 2,2 triệu đồng/tấn

Điều này khiến thị trường xử lý rác công nghiệp không phải là “đại dương xanh” cho tất cả, mà là sân chơi có rào cản rất cao – từ vốn, công nghệ đến pháp lý.

Kết quả là thị phần đang dần rơi vào tay một nhóm doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính và công nghệ vượt trội.

Những “ông lớn” đang chiếm lĩnh cuộc chơi

Tại các đô thị và khu công nghiệp trọng điểm như TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, thị trường xử lý rác gần như được “chia phần” cho một số doanh nghiệp chủ lực.

Đơn cử tại TP.HCM:

• Các dự án lớn thuộc về những cái tên như Vietstar, Tâm Sinh Nghĩa, Vietnam Waste Solutions và Citenco
• Riêng nhà máy đốt rác phát điện Tâm Sinh Nghĩa có vốn đầu tư lên tới 6.400 tỷ đồng, công suất hàng nghìn tấn/ngày

Những con số này cho thấy một thực tế:
Thị trường đang nghiêng về các doanh nghiệp có khả năng đầu tư “khủng” và công nghệ cao

Không chỉ vậy, xu hướng chuyển từ chôn lấp sang đốt rác phát điện (WtE) càng làm tăng “độ khó” của cuộc chơi, bởi công nghệ này đòi hỏi vốn lớn, vận hành phức tạp và kiểm soát khí thải nghiêm ngặt.

Cuộc chơi không chỉ có cạnh tranh – mà còn đầy “góc tối”

Dù thị trường có vẻ đang được “nâng cấp”, nhưng phía sau vẫn tồn tại nhiều vấn đề đáng lo ngại.

Chỉ trong đầu năm 2025:

• 68 doanh nghiệp bị xử phạt vì vi phạm xử lý rác công nghiệp
• Tổng số tiền phạt lên tới 18,6 tỷ đồng
• Hàng chục nghìn tấn rác bị đổ trộm ra môi trường

Thậm chí, có vụ việc doanh nghiệp chôn lấp trái phép hơn 20.000 tấn rác, gây chấn động dư luận

Nguyên nhân không khó để nhận ra:

• Chi phí xử lý cao
• Thiếu hạ tầng đạt chuẩn
• Cạnh tranh không lành mạnh

Điều này vô hình trung tạo ra một “thị trường hai tầng”:

• Tầng trên: doanh nghiệp lớn, công nghệ cao
• Tầng dưới: xử lý “chui”, giá rẻ, rủi ro cao

Ai đang thật sự chiếm lĩnh?Nếu nhìn toàn cảnh, có thể thấy 3 nhóm đang chi phối thị trường:

1. Doanh nghiệp có công nghệ và vốn lớn

Đây là nhóm dẫn dắt, sở hữu các nhà máy quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực đốt rác phát điện. Họ chiếm phần lớn hợp đồng xử lý từ các khu công nghiệp và đô thị lớn.

2. Doanh nghiệp địa phương quy mô vừa

Hoạt động ở cấp tỉnh, chủ yếu xử lý rác thông thường hoặc hợp đồng nhỏ lẻ. Nhóm này chịu áp lực cạnh tranh rất lớn.

3. “Thị trường ngầm”

Dù không chính thức, nhưng vẫn tồn tại dưới dạng đổ trộm, xử lý trái phép – cạnh tranh trực tiếp bằng giá rẻ.

Thị trường xử lý rác công nghiệp tại Việt Nam đang bị “cô đặc hóa”, nơi một số ít doanh nghiệp lớn nắm quyền chi phối, trong khi phần còn lại chật vật tồn tại.

Tương lai: Sẽ là “sân chơi mở” hay độc quyền ngầm?

Với mục tiêu đến năm 2025, 90% rác công nghiệp phải được xử lý đúng quy trình , thị trường này chắc chắn sẽ còn tăng trưởng mạnh.

Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó:

• Liệu có thêm doanh nghiệp mới tham gia?
• Hay thị trường sẽ tiếp tục bị “đóng khung” bởi các ông lớn?
• Và quan trọng hơn: ai sẽ kiểm soát cuộc chơi để đảm bảo minh bạch và môi trường?

Rác thải công nghiệp không còn là gánh nặng – mà là “mỏ vàng tỷ đô”. Nhưng trong cuộc đua này, không phải ai cũng có cơ hội khai thác.

Kẻ mạnh về công nghệ và vốn đang thắng thế
Kẻ yếu hoặc bị loại bỏ – hoặc buộc phải “đi đường tắt”

Và giữa cuộc chơi ấy, môi trường – cùng sức khỏe cộng đồng – chính là “trọng tài thầm lặng” quyết định ai xứng đáng ở lại.