Giữ đất – Giữ người: Chủ động ứng phó sạt lở và mưa lũ sau bão

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thiên tai, đặc biệt là bão, mưa lũ và sạt lở đất. Những cơn bão đi qua không chỉ để lại những tổn thất nặng nề về tài sản và con người mà còn phơi bày những lỗ hổng trong năng lực phòng chống và ứng phó thiên tai tại nhiều địa phương. Trong bối cảnh khí hậu toàn cầu biến đổi ngày càng khó lường, việc nâng cao năng lực ứng phó mưa lũ, sạt lở sau bão là yêu cầu cấp bách, không chỉ mang tính đối phó mà cần hướng đến chủ động và bền vững.

Thiên tai không chừa một ai – Ứng phó không thể bị động

Mỗi trận bão đi qua, đặc biệt là các cơn bão lớn gây mưa lớn diện rộng, đều để lại hệ quả dây chuyền: ngập lụt sâu, lũ quét, sạt lở đất, chia cắt giao thông, mất an toàn hồ đập và thậm chí cả những thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng. Đáng lo ngại hơn, nhiều khu vực dân cư vẫn nằm trong vùng có nguy cơ cao nhưng chưa được di dời kịp thời, hoặc thiếu phương tiện, lực lượng, kỹ năng để ứng phó khi thiên tai xảy ra.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng một hệ thống ứng phó thiên tai toàn diện, từ cảnh báo sớm, sơ tán an toàn, đến khôi phục sau thiên tai – tất cả cần được nâng cao về năng lực, tính chuyên nghiệp và sự chủ động.

Ba trụ cột ứng phó hiệu quả: Công nghệ – Con người – Cộng đồng

1. Công nghệ cảnh báo sớm: Việc đầu tư vào hệ thống radar thời tiết, trạm quan trắc tự động, bản đồ nguy cơ sạt lở, cảnh báo ngập lụt theo thời gian thực là nền tảng để phát hiện sớm và phản ứng nhanh. Công nghệ phải được kết nối đến tận xã, bản – nơi người dân dễ bị tổn thương nhất.
2. Đào tạo lực lượng ứng phó: Cần nâng cao năng lực cho lực lượng phòng chống thiên tai các cấp – từ quân đội, công an đến dân quân, y tế, thanh niên xung kích. Đặc biệt, các tổ ứng cứu cấp xã, thôn bản cần được huấn luyện kỹ năng thực chiến, có phương tiện cơ bản và được diễn tập định kỳ.
3. Phát huy vai trò cộng đồng: Người dân không chỉ là nạn nhân mà phải trở thành chủ thể của công tác phòng, chống thiên tai. Thông tin hai chiều, kiến thức phổ cập, kinh nghiệm bản địa và sự gắn kết cộng đồng là “lá chắn mềm” nhưng vô cùng hiệu quả trước những cơn thịnh nộ của thiên nhiên.

Khôi phục sau thiên tai: Cần một chiến lược thích ứng lâu dài

Ứng phó tốt chưa đủ, điều quan trọng hơn là làm thế nào để tái thiết cuộc sống một cách bền vững sau thiên tai. Từ quy hoạch vùng dân cư an toàn, thiết kế nhà ở chống lũ, phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng thường xuyên bị ảnh hưởng – tất cả cần được đưa vào chương trình hành động cụ thể của chính quyền các cấp.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế, tranh thủ nguồn lực và kinh nghiệm từ các tổ chức toàn cầu trong quản lý rủi ro thiên tai, cũng như ứng dụng khoa học công nghệ vào cảnh báo và giảm nhẹ thiệt hại.

Thiên tai là điều không thể tránh khỏi, nhưng thiệt hại do thiên tai có thể giảm thiểu đến mức thấp nhất nếu chúng ta chủ động ứng phó, nâng cao năng lực và gắn kết cộng đồng. Mỗi địa phương, mỗi người dân cần được tiếp cận với kiến thức, công cụ và sự chuẩn bị cần thiết để sống chung an toàn với thiên tai.

Nâng cao năng lực ứng phó không chỉ là nhiệm vụ của ngành chức năng, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội – vì một tương lai an toàn, phát triển và bền vững cho thế hệ hôm nay và mai sau.