Điện gió đắt hay rẻ?: Sự thật chi phí khiến nhiều người bất ngờ

Điện gió đang được xem là “trụ cột” trong chuyển dịch năng lượng sạch, nhưng đằng sau những cánh quạt khổng lồ là bài toán kinh tế không hề đơn giản. Chi phí đầu tư hàng nghìn tỷ đồng, vận hành phức tạp và cạnh tranh gay gắt với điện mặt trời, thủy điện đang đặt ra câu hỏi lớn: Điện gió thực sự đắt hay đang dần trở thành lựa chọn tối ưu?

Chi phí đầu tư: “Cuộc chơi” nghìn tỷ của những cánh quạt khổng lồ

Để xây dựng một dự án điện gió, nhà đầu tư phải bỏ ra khoản vốn cực kỳ lớn. Trung bình, chi phí đầu tư điện gió trên bờ (onshore) dao động khoảng 1,5 – 2 triệu USD/MW, trong khi điện gió ngoài khơi (offshore) có thể lên tới 3 – 5 triệu USD/MW.

Một dự án công suất 100 MW có thể cần vốn đầu tư từ 3.000 – 10.000 tỷ đồng, chưa kể chi phí giải phóng mặt bằng, hạ tầng truyền tải và đấu nối.

Chi phí lớn nhất nằm ở tua-bin gió, chiếm tới 60–70% tổng vốn đầu tư. Ngoài ra còn có chi phí khảo sát gió, vận chuyển thiết bị (đặc biệt khó khăn ở vùng đồi núi, ven biển), thi công móng trụ và hệ thống điện.

Chính rào cản vốn lớn khiến điện gió từng bị xem là “xa xỉ”, chỉ phù hợp với các quốc gia có tiềm lực tài chính mạnh.

Vận hành và bảo trì: Không đắt như tưởng nhưng không hề đơn giản

Sau khi đi vào hoạt động, chi phí vận hành và bảo trì (O&M) của điện gió thấp hơn nhiều so với các nguồn năng lượng hóa thạch. Trung bình, chi phí này rơi vào khoảng 10 – 20 USD/MWh.

Tuy nhiên, điện gió lại phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên. Gió không ổn định khiến sản lượng điện biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính.

Ngoài ra, việc bảo trì tua-bin – đặc biệt là ngoài khơi – đòi hỏi thiết bị chuyên dụng và đội ngũ kỹ thuật cao, làm phát sinh chi phí không nhỏ. Tuổi thọ tua-bin thường khoảng 20–25 năm, sau đó cần nâng cấp hoặc thay thế.

Dù vậy, so với nhiệt điện than hay khí, điện gió vẫn có lợi thế lớn là không tốn chi phí nhiên liệu, giúp ổn định chi phí dài hạn.

So kè chi phí: Điện gió đứng ở đâu so với điện mặt trời và thủy điện?

Xét về chi phí sản xuất điện (LCOE – chi phí điện quy dẫn), điện gió đang ngày càng cạnh tranh:

• Điện mặt trời: khoảng 30 – 50 USD/MWh
• Điện gió trên bờ: khoảng 40 – 70 USD/MWh
• Điện gió ngoài khơi: khoảng 80 – 120 USD/MWh
• Thủy điện: khoảng 30 – 60 USD/MWh

Điện mặt trời hiện có lợi thế về chi phí đầu tư thấp và triển khai nhanh. Tuy nhiên, nhược điểm là chỉ phát điện ban ngày và phụ thuộc thời tiết.

Thủy điện có chi phí rẻ và ổn định nhưng lại phụ thuộc vào nguồn nước, đồng thời tiềm năng phát triển mới tại Việt Nam gần như đã cạn.

Trong khi đó, điện gió – đặc biệt là điện gió ngoài khơi – được đánh giá có tiềm năng rất lớn, sản lượng ổn định hơn điện mặt trời và ít bị giới hạn hơn thủy điện.

Điểm yếu lớn nhất của điện gió hiện nay vẫn là chi phí đầu tư ban đầu cao, nhưng đang giảm nhanh nhờ tiến bộ công nghệ.

Bài toán kinh tế: Khi điện gió dần “rẻ hóa” theo thời gian

Trong vòng 10 năm qua, chi phí điện gió đã giảm mạnh tới 40–60% trên toàn cầu. Công nghệ tua-bin ngày càng lớn, hiệu suất cao hơn giúp tăng sản lượng điện trên mỗi dự án.

Tại Việt Nam, nhiều dự án điện gió đã được triển khai tại Bình Thuận, Ninh Thuận, Gia Lai… cho thấy tiềm năng rất lớn nếu có cơ chế giá phù hợp.

Các chuyên gia nhận định, khi quy mô thị trường mở rộng và chuỗi cung ứng nội địa phát triển, chi phí điện gió sẽ tiếp tục giảm, thậm chí có thể cạnh tranh trực tiếp với điện mặt trời trong tương lai gần.

Đặc biệt, trong bối cảnh cam kết giảm phát thải và chuyển dịch năng lượng, điện gió không chỉ là lựa chọn môi trường mà còn là bài toán kinh tế dài hạn.

Đắt hôm nay – rẻ ngày mai?

Điện gió có thể chưa phải là nguồn năng lượng rẻ nhất ở thời điểm hiện tại, nhưng lại là một trong những lựa chọn bền vững và ổn định nhất về lâu dài.

Chi phí đầu tư cao là rào cản, nhưng chi phí vận hành thấp và không phụ thuộc nhiên liệu giúp điện gió ngày càng hấp dẫn.

Trong cuộc đua năng lượng sạch, câu hỏi không còn là “điện gió có đắt không”, mà là chúng ta có đủ nhanh để nắm bắt cơ hội hay không.