Dịch tả lợn châu Phi âm thầm trở lại: Vì sao Việt Nam vẫn chưa kiểm soát được và nguy cơ bùng phát đang cận kề?

Dịch tả lợn châu Phi (ASF) đã xuất hiện tại Việt Nam từ năm 2019 và đến nay vẫn là một trong những loại dịch bệnh nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi cả nước. Mặc dù các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều giải pháp khống chế, nhưng ASF vẫn âm ỉ tồn tại và có nguy cơ bùng phát trên diện rộng, đặc biệt trong bối cảnh thời tiết đang chuyển mùa. Vậy đâu là những nguyên nhân khiến dịch bệnh này chưa thể kiểm soát hoàn toàn?

Mầm bệnh vẫn tồn lưu trong môi trường

Một trong những vấn đề lớn nhất của ASF là virus có khả năng tồn tại rất lâu trong thịt đông lạnh, trong các sản phẩm từ lợn và trong môi trường chuồng trại nếu không được xử lý triệt để. Những ổ dịch cũ, dù đã được dập tắt, vẫn tiềm ẩn virus. Chỉ cần khâu vệ sinh tiêu độc khử trùng không bảo đảm theo đúng quy trình thì hoàn toàn có thể phát sinh ổ dịch mới.

Quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ, khó kiểm soát

Đa số hộ chăn nuôi lợn tại Việt Nam vẫn mang tính nhỏ lẻ, phân tán và chưa thực hiện nghiêm túc các biện pháp đảm bảo an toàn sinh học. Việc ra vào chuồng không kiểm soát, sử dụng thức ăn thừa chưa qua xử lý hoặc mua con giống không rõ nguồn gốc là những “kẽ hở” khiến dịch dễ dàng xâm nhập và lây lan.

Ý thức phòng chống dịch chưa đồng đều

Thực tế tại nhiều địa phương, người chăn nuôi chỉ “thắt chặt” biện pháp vệ sinh, tiêu độc khử trùng khi dịch xảy ra gần khu vực của mình. Khi chưa phát hiện dịch, việc phòng bệnh thường bị xem nhẹ. Việc phát hiện, báo cáo ổ bệnh nhiều khi còn chậm hoặc bị giấu vì lo ngại thiệt hại kinh tế, khiến cơ quan chức năng không kịp thời xử lý.

Việc vận chuyển, buôn bán lợn và sản phẩm từ lợn diễn biến phức tạp

Hoạt động vận chuyển lợn giống, lợn thịt và sản phẩm từ lợn giữa các vùng, các tỉnh vẫn diễn ra thường xuyên. Không ít trường hợp lực lượng chức năng đã phát hiện lợn nhiễm bệnh bị tuồn ra khỏi vùng dịch với mục đích tiêu thụ. Điều này tiềm ẩn nguy cơ lây lan sang các địa phương khác, khiến dịch khó khoanh vùng kiểm soát.

Biến đổi khí hậu làm tăng nguy cơ bùng phát

Thời điểm giao mùa, thời tiết thay đổi đột ngột khiến sức đề kháng của vật nuôi giảm. Đây là điều kiện thuận lợi để virus ASF tái hoạt động và lây lan nhanh. Theo cảnh báo của cơ quan thú y, từ nay đến cuối năm – đặc biệt là trong mùa lạnh – nguy cơ dịch bùng phát trở lại là rất cao nếu các biện pháp phòng chống không được siết chặt.

Chưa có vaccine thương mại và thuốc điều trị đặc hiệu

Hiện tại, Việt Nam đã thử nghiệm thành công vaccine phòng ASF, tuy nhiên việc triển khai, nhân rộng vẫn từng bước thận trọng. Trên thực tế, người chăn nuôi vẫn chưa thể tiếp cận vaccine một cách phổ biến và hoàn toàn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Một khi ổ dịch xuất hiện thì tỷ lệ tử vong gần như 100%.

Nguy cơ bùng phát trong thời gian tới

Với những yếu tố nêu trên, các chuyên gia cảnh báo nguy cơ dịch tái bùng phát trong thời gian tới là rất lớn. Đặc biệt ở những khu vực có mật độ chăn nuôi cao, điều kiện vệ sinh còn hạn chế, việc tái đàn không kiểm soát sau dịch là “ngòi nổ” rất nguy hiểm. Nếu không tăng cường kiểm soát vận chuyển, thường xuyên giám sát dịch tễ và thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học, thiệt hại có thể tái diễn như giai đoạn 2019–2020.

Để hạn chế nguy cơ trên, các địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân nâng cao ý thức chủ động phòng chống dịch; tổ chức giám sát dịch bệnh chặt chẽ ngay tại cơ sở; khuyến khích áp dụng mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, kiểm soát nguồn giống và thức ăn. Đồng thời, ngành chăn nuôi cần đẩy nhanh việc triển khai vaccine sau khi được đánh giá đạt yêu cầu, qua đó tạo “lá chắn” bền vững cho đàn lợn trước tác nhân nguy hiểm này.