Chạy đua với mưa lớn: Bài toán thoát nước đô thị cần lời giải bền vững

Mỗi năm, khi mùa mưa đến, nỗi lo về ngập úng lại hiện hữu ở nhiều đô thị lớn, đặc biệt tại các thành phố đang phát triển nhanh nhưng hệ thống hạ tầng kỹ thuật còn nhiều hạn chế. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, mưa lớn bất thường và dồn dập đã trở thành hiện tượng thường niên. Vì vậy, việc chủ động xây dựng và thực hiện các phương án thoát nước trong mùa mưa không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong công tác quản lý đô thị, bảo vệ đời sống nhân dân và phát triển bền vững.

Không thể “chạy theo mưa”

Nhiều năm qua, tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng…, tình trạng ngập úng cục bộ sau mỗi trận mưa lớn không còn là hiện tượng hiếm gặp. Các tuyến phố nhanh chóng biến thành “sông”, ảnh hưởng đến giao thông, đời sống người dân và hoạt động sản xuất – kinh doanh. Đáng chú ý, có không ít khu vực ngập sâu dù lượng mưa chưa vượt ngưỡng thiết kế của hệ thống thoát nước.

Nguyên nhân không chỉ đến từ mưa lớn mà còn bắt nguồn từ hạ tầng thoát nước chưa đồng bộ, tình trạng lấn chiếm hệ thống kênh mương, rác thải làm tắc cống, cùng với đó là tốc độ bê tông hóa chóng mặt khiến khả năng thấm nước tự nhiên bị suy giảm nghiêm trọng.

Chính vì vậy, không thể chỉ xử lý hậu quả khi mưa đã đến. Cần có giải pháp chủ động và dài hơi.

Giải pháp cần được triển khai đồng bộ và kịp thời

1. Rà soát và nâng cấp hệ thống thoát nước hiện hữu:
   Cần đánh giá tổng thể hiệu quả hoạt động của các tuyến cống, hố ga, trạm bơm… Tại các điểm thường xuyên ngập úng, cần có giải pháp nâng cấp kịp thời hoặc xây dựng mới hệ thống dẫn nước, giếng thu, hồ điều tiết.
2. Tăng cường công tác nạo vét, duy tu định kỳ:
   Trước mùa mưa, cần triển khai các đợt tổng vệ sinh hệ thống cống rãnh, khơi thông dòng chảy tại các kênh, mương, sông nội đô. Đây là việc làm tuy nhỏ nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc giảm tải cho hệ thống thoát nước khi có mưa lớn.
3. Ứng dụng công nghệ và dự báo thời tiết trong điều hành thoát nước:
   Các hệ thống cảm biến mực nước, camera quan sát và dự báo mưa cần được tích hợp trong một hệ thống điều hành thông minh để phản ứng nhanh khi có mưa lớn. Đây là cách nhiều đô thị hiện đại trên thế giới đang triển khai để ứng phó với thời tiết cực đoan.
4. Tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng:
   Người dân cần được khuyến khích không xả rác bừa bãi, không lấn chiếm kênh rạch và chủ động giữ gìn hệ thống thoát nước khu dân cư. Sự chung tay của cộng đồng là yếu tố then chốt để thành công trong cuộc chiến chống ngập.

Hướng tới đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu

Về lâu dài, các đô thị cần hướng tới mô hình phát triển bền vững, trong đó tích hợp các giải pháp hạ tầng xanh như công viên mưa, hồ điều hòa, sân thấm nước, mái nhà xanh… Những mô hình này không chỉ giúp tăng khả năng tiêu thoát nước mà còn góp phần cải thiện vi khí hậu đô thị.

Việc chủ động phương án thoát nước cao điểm mùa mưa không chỉ là ứng phó với hiện tại mà còn là sự đầu tư cho tương lai. Khi hạ tầng được chuẩn bị kỹ lưỡng, khi người dân cùng đồng hành với chính quyền, thì “cơn mưa lớn” sẽ không còn là nỗi ám ảnh mà trở thành thử thách có thể vượt qua một cách chủ động và hiệu quả