Không để chất thải y tế trở thành ‘quả bom hẹn giờ’ cho môi trường

Trong bối cảnh hệ thống y tế ngày càng phát triển và gia tăng áp lực từ các hoạt động khám chữa bệnh, vấn đề thu gom, xử lý chất thải y tế nguy hại đang trở thành mối quan tâm hàng đầu không chỉ của ngành y tế mà còn của toàn xã hội. Chất thải y tế nguy hại nếu không được quản lý hiệu quả sẽ tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm bệnh tật, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.

1. Thực trạng đáng lo ngại

Theo thống kê, mỗi ngày các cơ sở y tế tại Việt Nam thải ra hàng chục tấn chất thải y tế nguy hại, bao gồm băng gạc dính máu, kim tiêm đã qua sử dụng, mô cơ thể, dược phẩm hết hạn, hóa chất độc hại v.v… Tuy nhiên, tại nhiều nơi, quy trình phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải này vẫn chưa được thực hiện đúng quy chuẩn. Không ít cơ sở vẫn còn tình trạng phân loại sai, lưu giữ không đúng cách, thậm chí để lẫn chất thải nguy hại với rác thải sinh hoạt thông thường.

2. Hệ lụy khôn lường

Chất thải y tế nguy hại mang theo nhiều tác nhân gây bệnh, bao gồm virus, vi khuẩn, và hóa chất độc hại. Việc tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với các loại chất thải này có thể gây lây nhiễm chéo, bùng phát dịch bệnh, hoặc các bệnh mãn tính do phơi nhiễm lâu dài với kim loại nặng, hóa chất độc hại. Ngoài ra, đốt chất thải y tế ở nhiệt độ không đủ chuẩn có thể sinh ra dioxin, furan – các chất cực độc và khó phân hủy, gây ô nhiễm đất, nước và không khí nghiêm trọng.

3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý
   a.Tăng cường phân loại tại nguồn

Phân loại đúng ngay tại điểm phát sinh là yếu tố then chốt. Các cơ sở y tế cần có quy trình phân loại rõ ràng, dễ nhận biết, đồng thời tổ chức đào tạo thường xuyên cho cán bộ y tế, nhân viên vệ sinh về cách nhận diện và xử lý từng loại chất thải.

         b.Đầu tư công nghệ xử lý hiện đại

Việc sử dụng công nghệ hấp, vi sóng, xử lý bằng hóa chất kết hợp nghiền vụn… có thể thay thế dần công nghệ đốt, giảm phát thải độc hại ra môi trường. Các trung tâm xử lý chất thải tập trung cần được nâng cấp và kiểm soát chặt chẽ về quy trình vận hành.

         c.Tăng cường kiểm tra, giám sát

Cần có sự phối hợp giữa Bộ Y tế, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các địa phương trong thanh tra, kiểm tra định kỳ việc thu gom, xử lý chất thải y tế. Các hành vi vi phạm cần bị xử lý nghiêm, đồng thời công khai kết quả giám sát để tạo sức ép dư luận tích cực.

        d.Xã hội hóa và hợp tác công – tư

Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực xử lý chất thải y tế với những chính sách ưu đãi hợp lý. Mô hình hợp tác công – tư có thể tạo ra nguồn lực mạnh mẽ về tài chính và công nghệ, đồng thời chia sẻ gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

        e.Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng

Người dân cần hiểu rõ về tác hại của chất thải y tế nguy hại và vai trò của mình trong việc giám sát, phản ánh những bất cập trong hoạt động xử lý chất thải tại địa phương. Đây cũng là cách nâng cao trách nhiệm xã hội và thúc đẩy tính minh bạch.

Nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý chất thải y tế nguy hại không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật mà còn là nhiệm vụ chính trị và đạo đức trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Cần có sự vào cuộc quyết liệt và đồng bộ từ các cấp, các ngành và toàn xã hội để từng bước xây dựng một hệ thống y tế “xanh – sạch – an toàn”, hướng tới phát triển bền vững và bảo vệ quyền được sống trong môi trường lành mạnh cho mọi người dân.