Thu gom rác: Đâu chỉ là chuyện mùi hôi!

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, lượng rác thải sinh hoạt ngày càng gia tăng kéo theo yêu cầu cấp thiết về hệ thống thu gom, xử lý rác thải hiệu quả. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương trên cả nước, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng…, các điểm tập kết, thu gom rác vẫn tồn tại nhiều bất cập gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống và sinh hoạt của người dân.

1. Thiếu quy hoạch đồng bộ

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là việc bố trí các điểm tập kết rác không hợp lý, thiếu quy hoạch bài bản. Nhiều điểm nằm gần khu dân cư, trường học, chợ… gây ô nhiễm mùi hôi, mất mỹ quan đô thị và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Có nơi, rác thải chất đống suốt nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, không được thu dọn kịp thời do thiếu nhân lực hoặc xe chuyên dụng.

2. Công tác thu gom còn manh mún, không đồng đều

Hệ thống thu gom rác thải ở nhiều nơi vẫn còn thủ công, thiếu cơ giới hóa, khiến hiệu quả làm sạch chưa cao. Nhiều công nhân vệ sinh phải tự vận chuyển bằng xe đẩy thô sơ, làm việc trong điều kiện thiếu thốn trang thiết bị bảo hộ. Trong khi đó, tại một số khu vực nội thành, tần suất thu gom dày đặc, thì ở vùng ven đô hoặc các khu tái định cư, rác lại bị “bỏ quên” nhiều ngày, gây bức xúc trong dư luận.

3. Ý thức người dân còn hạn chế

Không thể phủ nhận rằng một phần nguyên nhân gây ra tình trạng mất vệ sinh tại các điểm tập kết rác là do ý thức của người dân. Việc xả rác bừa bãi, không phân loại rác tại nguồn, vứt rác không đúng giờ quy định… vẫn diễn ra phổ biến. Thậm chí, một số hộ dân còn biến điểm tập kết rác thành nơi đổ bỏ cả các loại rác thải xây dựng, chất thải độc hại.

4. Hệ lụy về môi trường và sức khỏe

Tình trạng tồn đọng rác thải không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị mà còn là nguồn phát sinh dịch bệnh, thu hút ruồi muỗi, chuột bọ, đặc biệt trong mùa hè. Các chất thải phân hủy gây mùi hôi thối, nước rỉ rác chảy ra gây ô nhiễm đất, nguồn nước ngầm. Đây là những nguy cơ tiềm tàng, tác động lâu dài đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái đô thị.

5. Những mô hình hiệu quả đáng học hỏi

Mặc dù còn nhiều tồn tại, một số thành phố lớn đã và đang triển khai nhiều mô hình thu gom – xử lý rác thải thông minh và hiệu quả, có thể nhân rộng trong thời gian tới:

TP. Hồ Chí Minh: Phân loại rác tại nguồn và “Rác đổi quà”

Từ năm 2019, TP. Hồ Chí Minh đã triển khai thí điểm chương trình phân loại rác tại nguồn theo ba nhóm: hữu cơ, tái chế, và rác còn lại. Song song đó, các mô hình “Đổi rác lấy quà”, “Ngân hàng rác thải” tại các phường, quận đang thu hút sự tham gia tích cực từ người dân, giúp tăng lượng rác tái chế và giảm thiểu rác chôn lấp.

Đà Nẵng: Thành phố môi trường với hệ thống thu gom hiện đại

Là thành phố đi đầu trong công tác bảo vệ môi trường, Đà Nẵng đã đầu tư hệ thống xe thu gom rác khép kín, tích hợp GPS và lộ trình thông minh. Ngoài ra, thành phố còn khuyến khích doanh nghiệp xã hội tham gia xử lý rác bằng công nghệ sinh học, biến rác hữu cơ thành phân compost phục vụ nông nghiệp.

Hà Nội: Ứng dụng công nghệ và tăng cường phân loại rác

Năm 2023, Hà Nội đã thí điểm hệ thống thu gom rác bằng xe điện tại quận Hoàn Kiếm và bắt đầu triển khai mô hình phân loại rác hữu cơ trong các khu dân cư thí điểm ở Cầu Giấy và Thanh Xuân. Bên cạnh đó, thành phố đang nghiên cứu tích hợp dữ liệu rác thải vào nền tảng quản lý đô thị thông minh.

6. Kiến nghị và định hướng

Để khắc phục những bất cập hiện hữu, các địa phương cần tập trung:

• Quy hoạch lại vị trí các điểm tập kết rác phù hợp, đảm bảo vệ sinh và hạn chế ảnh hưởng đến dân cư;
• Nâng cấp công nghệ và trang thiết bị thu gom, xử lý rác;
• Đẩy mạnh truyền thông, giáo dục cộng đồng về phân loại và bảo vệ môi trường;
• Tăng cường chế tài xử lý vi phạm hành vi xả rác bừa bãi;
• Học hỏi và nhân rộng các mô hình xử lý rác hiệu quả như tại TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng.

Giải quyết triệt để bất cập tại các điểm tập kết, thu gom rác là bài toán không dễ, đòi hỏi sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và mỗi người dân. Khi rác được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên – chứ không chỉ là chất thải – thì bài toán môi trường mới thực sự có lời giải bền vững.